Beynin sağ ve sol lobu

Beynin yüzeyi dümdüz olmayıp girintili çıkıntılıdır. Bu engebelere beyin büklümleri denir. Büklümlerin arasındaki girintiler fisür olarak adlandırılır. Beyin yüzeyinde, belirli bir bedeni işi gerçekleştirmekle yükümlü bölgeye merkez adı verilir. Mesela Rolando yarığı adı verilen yarığın önünde yer alan ve vücudun hareket etmesini sağlayan alana, motor korteks ya da motor merkezi denir. Bu büyük yarığın hemen arkasındaki alan, duyuların alınmasıyla görevlidir. Art kafa lobu, görme duyusu ile ilgili işlemleri gerçekleştirir. Alın lobunun geniş bir bölümü, henüz yeterince anlaşılmamış birtakım görevler görür; kişilik ve duygulu davranış merkezlerinin bu alanda yer aldığı sanılmaktadır. Bu alan, bellek ve karmaşık düşünce işlemlerinin gerçekleştiği alandır.Beyin kabuğunun bir alanı, konuşma ile ilgili birçok karmaşık ileti yolu arasında birlikte hareketi sağlar. Konuşma merkezi, motor merkeze yakın bir bölgededir. Bu bölge, sol elini kullananlarda sağ, sağ elini kullananlardaysa sol beyin yarı küresin dedir. Konuşma merkezinin bulunduğu yarı küre, baskın yarı küre adını alır.Konuşma merkezinde, sözcükleri oluşturan, kas hareketlerini gerçekleştiren, sinir yolları arasında bağlantı sağlayan lifler bulunur. Bu merkezdeki hücreler, konuşma sırasında kullanılan kaslara, kendi başlarına uyarılar yollamazlar. Konuşurken çıkarılan her ses, ses tellerinin yutak, yumuşak damak ve dudakların, hatta göğüs duvarı ile. diyaframın birlikte ve düzenli bir şekilde hareket etmesini gerektirir. Konuşma merkezi, bu birlikte hareket kalıplarının saklandığı yerdir. Bu merkez sol yarı küredeki motor merkeze çok yakın olduğundan, motor merkezin hastalığı bu merkezi, bu merkezin bozuklukları da motor merkezi kolayca etkiler. Beynin bir yarı küresinden kalkan sinirler, öbür yarı küreye geçip vücudun öbür yarısını etkilediklerinden, vücudun solunda felce yol açan bir damar tıkanıklığı, sağ elini kullananlarda konuşma yeteneğini ortadan kaldırmayacaktır. Buna karşılık vücudun sağında felce yol açan bir bozukluk, bu kimsede büyük bir olasılıkla konuşma yeteneğini de etkileyecektir.Beyin yarı küreleri içinde, beyin karıncıkları olarak anılan ve içlerinde beyinomurilik sıvısı bulunan boşluklar vardır. Bu sıvı, yan karıncıkların duvarında bulunan koroid pleksus (damarsı ağ) denen özel bir kılcal damar sistemi tarafından salgılanır. Bu sıvı, örümceksi zarla, ince zar arasında, subaraknoid yani örümceksi zar altı boşlukta dolanarak, beyin ve omuriliği çeşitli sarsıntılardan korur. Beyinomurilik sıvısı genellikle saydamdır; sürekli olarak salgılanır ve geri emilerek yenilenir.Beyin ve omurilik hastalıkları beyin omurilik sıvısının kimyevi niteliklerinde bazı değişikliklere yol açar. Mesela bu dokunun içinde kanama olunca, beyin omurilik sıvısında alyuvarlar görülür. Bu gibi durumlarda, gerekirse omurlar arasındaki boşluklardan sokulan bir iğne ile örümceksi zar altı boşluğa ulaşılıp, bir parça sıvı çekilir; bu sıvının incelenmesi hekime teşhise ulaşma açısından değerli ip uçları sağlar. Bu şekilde beyin-omurilik sıvısının alınması tıp dilinde bel fonksiyonu olarak adlandırılan ağrısız bir işlemdir.Orta beyin, pons (Varol köprüsü) ve beyinciğin (serebellum) bir beyin yarı küresi ile bağlantısını sağlar. Beyincik, beynin arkasında ve altında yer alır. Bu bölümün görevi, bedeni hareketler arasında dengenin, kasların normal gerilimlerinin ve uyumun sağlanmasıdır.Pons (Varol köprüsü), orta beyinle omurilik soğanı arasında ve beyinciğin önünde yer alır. Beyinciğin iki yarısını birleştiren sinir uzantıları buradan geçer. Burası aynı zamanda beyinle omurilik soğanını birleştiren liflerin geçtiği yerdir. Omurilik soğanında motor sinir uzantıları karşı tarafa geçerler. Bu karşıya geçiş sebebiyle, vücudun sol tarafı beynin sağ yarı küresi, sağ tarafı da beynin sol yarı küresi tarafından denetlenir. Omurilik soğanında solunumu, nabzı ve kan basıncını da denetleyen önemli merkezler yer alır.